Henk Verheul - Redder van de amateurfilm Op 27 januari 2007 is Henk Verheul, conservator bij Beeld en Geluid, overleden. Lang voordat dit door anderen erkend werd, zag hij de historische waarde in van amateur filmmateriaal. In 1985 richtte hij de Stichting Smalfilmmuseum op om audiovisueel materiaal van nationaal belang, documentatie en objecten in relatie tot de amateurfilm te verzamelen. Het Smalfilmmuseum conserveerde films, verleende medewerking aan lezingen en voorstellingen en stimuleerde wetenschappelijk onderzoek naar de amateurfilm. Met zijn gedrevenheid om amateurfilms te conserveren en te presenteren, heeft Henk Verheul een onschatbare bijdrage geleverd aan de historische kennis van het dagelijks leven. Verheul was, vrij naar programmamaker Hans Keller, geïnteresseerd in de 'achterafstraatjes van de geschiedenis'. Want daar was vaak meer te zien dan op de 'boulevards'. Een half jaar na de overdracht van zijn collectie aan het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid overleed Verheul zaterdag 27 januari op 59-jarige leeftijd aan een hartaanval. Als jochie had Verheul al een filmprojector. Na de hbs werkte hij als verkoper in een platenzaak in Utrecht. Hij was gek op jazz, liep alle festivals af en had een enorme platenverzameling. Maar zijn echte passie was de amateurfilm. Verheul verzamelde apparatuur en filmpjes. Henk Verheul 'Onze zolder stond al snel helemaal vol,' zegt zijn vrouw Els, met wie hij in 1972 trouwde. 'In zijn vrije tijd verzorgde Henk met vrijwilligers exposities en voorstellingen.' Het immense filmarchief kwam uiteindelijk in Hilversum terecht. In 1985 werd hiervoor de Stichting Smalfilmmuseum opgericht. Het oudste filmmateriaal uit de collectie dateert van 1905. Zelf had hij een voorkeur voor films uit de periode 1920-1945. Een onderwerp dat hem erg aansprak, was het dagelijks leven van joodse families voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar hij had ook een unieke kleurenfilm van de Jamboree van 1937. Onvermoeibaar regelde Verheul subsidies voor conservering en later digitalisering van de films. Vlak voor zijn huwelijk trad Verheul in dienst bij NOS/NOB. Van medewerker op de fonotheek werkte hij zich op tot studiochef. Midden jaren negentig verhuisde hij naar Beeld en Geluid. 'Henk vertelde veel over zijn collectie,' zegt zijn kamergenoot Fred de Ruig, senior medewerker AV-beheer en conservator. 'Voor mij was dat een eyeopener. Particulieren filmen heel anders dan professionals, en vaak op andere locaties. Je krijgt een prachtig beeld van de auto's, de gebouwen. Hoe een familie aan tafel gaat.' Herman de Wit, hoofd programma's van het Nederlands Film Festival, leerde Verheul midden jaren tachtig kennen als drijvende kracht achter de Blaricumse Filmdagen. 'Hij vroeg mij in de jury en later als bestuurslid van het Smalfilmmusem.' Samen bezochten ze veel filmfestivals in het buitenland. 'Met Henk ging het altijd over films. Hij bedacht steeds weer nieuwe dingen. Henk was aimabel, maar het moest wel gaan zoals hij wilde.' Later dit jaar zou Verheul voorzitter worden van de Europese vereniging van verzamelaars van amateurfilms. Onder meer het historische NPS/VPRO-programma Andere tijden putte dankbaar uit de collectie amateurfilms die Verheul had verzameld. Filmmakers maakten compilaties rond thema's. Een fraai voorbeeld is 'Eendjes voeren' van Albert Elings en Eugenie Jansen. Zonder de tomeloze inzet van Verheul was veel materiaal verloren gegaan, zegt De Wit. 'Door zijn overlijden is een enorme lacune ontstaan in parate kennis. Henk wist alles over de inhoud en met welke camera er was gefilmd. En hij kende de makers. Hij was de Huub Bals van de amateurfilm.' Door Gerlof Leistra, Elsevier magazine